КІТАП ОҚИТЫН УНИВЕРСИТЕТ
«Кітап оқитын ұлт» жобасы – Қазақстан Республикасы халқының арасында тұрақты оқу мәдениетін қалыптастыруға, сыни және талдамалық ойлауды дамытуға, сондай-ақ кітапты барлық жас және әлеуметтік топтар арасында білім көзі ретінде танымал етуге бағытталған ауқымды зияткерлік-ағартушылық бастама.
Жоба еліміздің рухани жаңаруы мен зияткерлік даму стратегиясының құрамдас бөлігі болып табылатын Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың «Кітап оқитын ұлт» тұжырымдамасы шеңберінде іске асырылуда.
ЖОБА МИССИЯСЫ
Елімізді әлемнің ең көп кітап оқитын он мемлекетінің тізіміне енгізу мақсатында Қазақстан азаматтарында бала кезінен бастап тұрақты кітап оқу әдетін қалыптастыру
Жазушы «…тағы қарасам, тағы да өзгерістер енгізетін тәріздімін»
дегенді осыдан он бір жыл бұрын айтқан екен. Міне, сол күн, күн емесау, айлар мен жылдарға созылған ұзақ уақыттан кейін бұл шығармаға
қайта қауышып отырсыздар.
Араға уақыт салып қолдарыңыздағы «Қан мен тер» трилогиясымен
қайта қауышқандарыңыз құтты болсын, оқырман!
Абайдың «Қара сөздері» (45 бөлімнен тұратын философиялық шығарма) — қазақ халқының рухани өмірі мен танымын, адамгершілік құндылықтарын терең талдайтын энциклопедиялық мұра. Онда білім, ғылым, тәрбие, еңбек, дін, ұлттық мінез-құлық пен өмір мәні туралы даналық ойлар айтылып, «толық адам» болу мәселесі көтеріледі.
Жазушы «…тағы қарасам, тағы да өзгерістер енгізетін тәріздімін»
дегенді осыдан он бір жыл бұрын айтқан екен. Міне, сол күн, күн емесау, айлар мен жылдарға созылған ұзақ уақыттан кейін бұл шығармаға
қайта қауышып отырсыздар.
Араға уақыт салып қолдарыңыздағы «Қан мен тер» трилогиясымен
қайта қауышқандарыңыз құтты болсын, оқырман!
Абайдың «Қара сөздері» (45 бөлімнен тұратын философиялық шығарма) — қазақ халқының рухани өмірі мен танымын, адамгершілік құндылықтарын терең талдайтын энциклопедиялық мұра. Онда білім, ғылым, тәрбие, еңбек, дін, ұлттық мінез-құлық пен өмір мәні туралы даналық ойлар айтылып, «толық адам» болу мәселесі көтеріледі.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
Осман империясының дәуірі жүріп тұрған кезеңде, XVI ғасырдың басында серб баласы Мехмет паша түрік әскеріне алынып, империяға қызмет етеді. Кейін оның дәрежесі өсіп, уәзір болады. Сол кезде ол туған жеріне, Вышеградтағы Дрина өзеніне тас көпір салуды қолға алады. «Дрина көпірі» романы – осы кезеңнен бастап, XX ғасырдың басына дейінгі төрт ғасырға жуық уақытты баяндайды. Көпір – романдағы сиюжеттерді байланыстыратын алтын арқау, символ. Әртүрлі мәдениеттерді, сенімдерді, дәстүрлер мен өркениеттерді, шығыс пен батысты жалғаған немесе екіге бөлген кезеңдердің тілсіз куәгері. Романда автор өңір тарихындағы нақты оқиғаларды ғана емес, Вышеград пен бүкіл Балқан түбегінде қалыптасқан көпұлтты қауымдастықтың өмірі мен әдет-ғұрпын боямасыз суреттейді. Аңыз бен мифті шынайы өмірмен шебер қиюластырады. Мызғымас көпір арқылы өткінші өмірді, баянсыз дүниені қаперге салады. Ересек оқырманға арналған.
Белгілі жазушы Қажығали Мұханбетқалиұлының «Тар кезең» романы халық тағдыры таразыға түскен осынау қиын кезеңнің оқиғаларын кең тыныспен, аса байыпты да байсалды көрсете білген, шын мәніндегі көркем туынды
«Ұшқан ұя» романы – Бауыржан Момышұлының мемуарлық шығармасы. Шығармаға автордың балалық шағынан, ес біле бастаған, мектеп табалдырығын аттағанға дейінгі өмірі өзек болған. Жазушы өзінің тұлға ретінде қалыптасуына ұшқан ұясы ықпал еткенін баяндай отырып, отбасы мүшелерін: әжесі Қызтумас, әкесі Момыш, немере ағасы Момынқұл, әпкелері Үбиан, Әлимандарды өзіндік бейнелерімен әр қырынан танытқан. «Ұшқан ұя» романы – мемуарлық шығарма ғана емес, қазақтың салт-дәстүрі, ғұрпы, ұстанымы, дүниетанымы әсерлі бейнеленген этнографиялық шығарма.
Әдебиет әлемінде мәңгілік тақырыпқа айналған «махаббат мәселесі — бұл романның асыл арқауы»… Кезінде қалың оқырманның тұмарындай, сүйікті шығармасы болған кітап бүгінгі күннің балғын оқырманын да бей-жай қалдырмайтыны белгілі. Осыны көздеген көңіліміз қазіргі жастардың да жанын тербеген, жалпы адам баласына тән мөлдір сезімді өзек еткен шығарманы тағы да шығарып отырмыз.
Қазақтың Шерағасы атанған абыз жазушының философиялық толғамдағы «Бір кем дүниенің» кітабы халықтық қалпымыз бен салтымыз хақында, жұрттық келбетіміз турасында, ұлттық рух пен намыс жайында кеше мен бүгінді және ертеңгі болашақты жалғастыра отырып толғанған әрі қысқа, әрі нұсқа ойлары жинақталған құнды дүние болып табылады. Ойтолғауларынан өмір философиясын ұғынып, ерекше сезімге бөленетініміз анық. Кітап жалпы әдебиет сүйер кӛпшілік қауымға арналады.
Мұхтар Мағауиннің «Сары қазақ» романы – советтер дәуіріндегі қазақ әдебиетінің ең соңғы шығармасы. 1991 жылы август айында жарыққа жетіп, көпшілікке тараған. Сонымен қатар, «Сары қазақ» – жаңа тәуелсіз қазақ сөзінің алғашқы үлгісі есепті. Осы екі тармақ сөз – мезгілдік меже ғана емес. Бұл роман еркін сөздің өзгеше үлгісін жасап, советтік-коммунистік тәртіп қазақ халқына қаншама қасырет әкелгенін алғаш рет жан-жақты суреттеген шығарма болды. Төңкерістен соңғы зобалаң мен зорлық, қуғын мен қырғын, жаппай ашаршылық, ұлттық рух, ұлттық сыпаттың жанышталуы – мейлінше шынайы көрініс тапқан.«Сары қазақ» романының жалпы оқырман қауым, оның ішінде жаңа, жас ұрпақ алдына тартар ақпараты мен тағлымы айрықша.
Романдағы әр тараудан кейіпкерлердің ішкі монологын тыңдаймыз. Алдымен біз әкесінің жесіріне қарайласып жүрген 55 жастағы ергежейлі Режептің әңгімесін естиміз. Ол жападан-жалғыз киноға кеткен кезде біз 90-ға таяған Фатманың бөлмесінен бір-ақ шығамыз. Мұнда қария күнұзақ идеалист дәрігермен құрдымға кеткен некесі, өлгеніне қаншама жыл өтсе де діни және саяси көзқарастарына деген өкпесі жайлы ойларға беріліп жатады.
Романның осы тұсы шаң басып қалған меланхолияға, бірсарындылыққа толы болып келе жатады да, кенеттен жас кейіпкерлер пайда болады. Олар тыныштыққа мүлгіген қаланы, арасында «Режеп, қайдасың?» деген дауыс естіліп жататын үнсіз үйді ұйқысынан оятқандай болған дүрбелең алып келеді…
«Абай жолының» бас кейіпкері — Абай. Біз ақын өмірінің елу жылына айғақ боламыз. Абайдың адам, азамат, ақын ретінде қалыптасуы сол жарты ғасыр ішіндегі қазақ қоғамының барлық саласындағы өмірдің барлық ойы-қыры, қия-қалтарысымен өріле суреттеледі. Абай арқылы өткен ғасырдың екінші жартысындағы және осы ғасырдың басындағы бүкіл халық тіршілігін, оның көп бұралаң тағдырын, ой-арманын, мақсат-мүддесін, күрес-тартысын… бәр-бәрін түгел шарлап өтеміз. «Халық» дегенде, бұл ұғымның негізінде ұлттың әдет-ғұрпы ғана емес, ұлттық рухы жататыны сөзсіз. Демек, «Абай жолында» кешегі қазақтардың тұрмысы, әдет-ғұрпы ғана емес, күллі рухы сайрап білініп тұр.
Осман империясының дәуірі жүріп тұрған кезеңде, XVI ғасырдың басында серб баласы Мехмет паша түрік әскеріне алынып, империяға қызмет етеді. Кейін оның дәрежесі өсіп, уәзір болады. Сол кезде ол туған жеріне, Вышеградтағы Дрина өзеніне тас көпір салуды қолға алады. «Дрина көпірі» романы – осы кезеңнен бастап, XX ғасырдың басына дейінгі төрт ғасырға жуық уақытты баяндайды. Көпір – романдағы сиюжеттерді байланыстыратын алтын арқау, символ. Әртүрлі мәдениеттерді, сенімдерді, дәстүрлер мен өркениеттерді, шығыс пен батысты жалғаған немесе екіге бөлген кезеңдердің тілсіз куәгері. Романда автор өңір тарихындағы нақты оқиғаларды ғана емес, Вышеград пен бүкіл Балқан түбегінде қалыптасқан көпұлтты қауымдастықтың өмірі мен әдет-ғұрпын боямасыз суреттейді. Аңыз бен мифті шынайы өмірмен шебер қиюластырады. Мызғымас көпір арқылы өткінші өмірді, баянсыз дүниені қаперге салады. Ересек оқырманға арналған.
Белгілі жазушы Қажығали Мұханбетқалиұлының «Тар кезең» романы халық тағдыры таразыға түскен осынау қиын кезеңнің оқиғаларын кең тыныспен, аса байыпты да байсалды көрсете білген, шын мәніндегі көркем туынды
«Ұшқан ұя» романы – Бауыржан Момышұлының мемуарлық шығармасы. Шығармаға автордың балалық шағынан, ес біле бастаған, мектеп табалдырығын аттағанға дейінгі өмірі өзек болған. Жазушы өзінің тұлға ретінде қалыптасуына ұшқан ұясы ықпал еткенін баяндай отырып, отбасы мүшелерін: әжесі Қызтумас, әкесі Момыш, немере ағасы Момынқұл, әпкелері Үбиан, Әлимандарды өзіндік бейнелерімен әр қырынан танытқан. «Ұшқан ұя» романы – мемуарлық шығарма ғана емес, қазақтың салт-дәстүрі, ғұрпы, ұстанымы, дүниетанымы әсерлі бейнеленген этнографиялық шығарма.
Әдебиет әлемінде мәңгілік тақырыпқа айналған «махаббат мәселесі — бұл романның асыл арқауы»… Кезінде қалың оқырманның тұмарындай, сүйікті шығармасы болған кітап бүгінгі күннің балғын оқырманын да бей-жай қалдырмайтыны белгілі. Осыны көздеген көңіліміз қазіргі жастардың да жанын тербеген, жалпы адам баласына тән мөлдір сезімді өзек еткен шығарманы тағы да шығарып отырмыз.
Қазақтың Шерағасы атанған абыз жазушының философиялық толғамдағы «Бір кем дүниенің» кітабы халықтық қалпымыз бен салтымыз хақында, жұрттық келбетіміз турасында, ұлттық рух пен намыс жайында кеше мен бүгінді және ертеңгі болашақты жалғастыра отырып толғанған әрі қысқа, әрі нұсқа ойлары жинақталған құнды дүние болып табылады. Ойтолғауларынан өмір философиясын ұғынып, ерекше сезімге бөленетініміз анық. Кітап жалпы әдебиет сүйер кӛпшілік қауымға арналады.
Мұхтар Мағауиннің «Сары қазақ» романы – советтер дәуіріндегі қазақ әдебиетінің ең соңғы шығармасы. 1991 жылы август айында жарыққа жетіп, көпшілікке тараған. Сонымен қатар, «Сары қазақ» – жаңа тәуелсіз қазақ сөзінің алғашқы үлгісі есепті. Осы екі тармақ сөз – мезгілдік меже ғана емес. Бұл роман еркін сөздің өзгеше үлгісін жасап, советтік-коммунистік тәртіп қазақ халқына қаншама қасырет әкелгенін алғаш рет жан-жақты суреттеген шығарма болды. Төңкерістен соңғы зобалаң мен зорлық, қуғын мен қырғын, жаппай ашаршылық, ұлттық рух, ұлттық сыпаттың жанышталуы – мейлінше шынайы көрініс тапқан.«Сары қазақ» романының жалпы оқырман қауым, оның ішінде жаңа, жас ұрпақ алдына тартар ақпараты мен тағлымы айрықша.
Романдағы әр тараудан кейіпкерлердің ішкі монологын тыңдаймыз. Алдымен біз әкесінің жесіріне қарайласып жүрген 55 жастағы ергежейлі Режептің әңгімесін естиміз. Ол жападан-жалғыз киноға кеткен кезде біз 90-ға таяған Фатманың бөлмесінен бір-ақ шығамыз. Мұнда қария күнұзақ идеалист дәрігермен құрдымға кеткен некесі, өлгеніне қаншама жыл өтсе де діни және саяси көзқарастарына деген өкпесі жайлы ойларға беріліп жатады.
Романның осы тұсы шаң басып қалған меланхолияға, бірсарындылыққа толы болып келе жатады да, кенеттен жас кейіпкерлер пайда болады. Олар тыныштыққа мүлгіген қаланы, арасында «Режеп, қайдасың?» деген дауыс естіліп жататын үнсіз үйді ұйқысынан оятқандай болған дүрбелең алып келеді…
